SEO, GEO ve web terimleri sözlüğü
Teklif, rapor ve toplantılarda karşınıza çıkan SEO, GEO, performans, WordPress ve altyapı terimlerini kısa ve anlaşılır tanımlarla bir araya getirdik.
Bu sözlük; web sitesi, arama görünürlüğü ve yazılım projelerinde sık kullanılan SEO, GEO (üretken arama optimizasyonu), performans, WordPress, e-ticaret ve altyapı terimlerini kısa tanımlarla açıklar. Her tanımın ilk cümlesi terimin ne olduğunu, sonraki cümleler ise projede neden önemli olduğunu anlatır.
Arama ve SEO
Arama motoru optimizasyonu (SEO)
Arama motoru optimizasyonu, bir web sitesinin arama motorlarında ilgili sorgular için daha görünür olmasını sağlayan teknik, içerik ve otorite çalışmalarının bütünüdür. SEO; sitenin taranabilir olmasını, sayfaların aranan soruya iyi cevap vermesini ve güvenilir kaynak olarak algılanmasını kapsar. Kalıcı sonuçlar düzenli ve ölçülebilir çalışmayla elde edilir.
Teknik SEO
Teknik SEO, arama motorlarının bir siteyi sorunsuz tarayıp anlayabilmesi için altyapıda yapılan düzenlemelerdir. Adres yapısı, yönlendirmeler, site haritası, canonical etiketleri, yapılandırılmış veri ve sayfa hızı bu çalışmanın konularıdır. Ayrıntılar için teknik SEO hizmetimize bakabilirsiniz.
Tarama
Tarama, arama motoru botlarının bağlantıları izleyerek sitedeki sayfaları ziyaret etmesi ve içeriklerini okumasıdır. Bir sayfa taranamıyorsa arama sonuçlarında yer alması da zorlaşır. robots.txt kuralları, iç bağlantılar ve sunucu yanıt hızı taramayı doğrudan etkiler.
Dizine ekleme
Dizine ekleme, taranan bir sayfanın arama motorunun veritabanına kaydedilerek arama sonuçlarında gösterilmeye uygun hâle gelmesidir. Taranan her sayfa dizine eklenmez; kopya, zayıf veya noindex etiketli sayfalar dışarıda kalabilir. Google Search Console'daki sayfa dizine ekleme raporu bu durumu izlemek için kullanılır.
Canonical etiketi
Canonical etiketi, birbirine çok benzeyen sayfalar arasında hangi adresin asıl sürüm olarak kabul edilmesi gerektiğini arama motorlarına bildiren bir HTML etiketidir. Filtreli ürün listeleri veya parametreli adresler gibi kopya içerik durumlarında sinyallerin tek adrese toplanmasına yardım eder. Arama motorları bu etiketi bir öneri olarak değerlendirir.
301 yönlendirme
301 yönlendirme, bir adresin kalıcı olarak başka bir adrese taşındığını tarayıcıya ve arama motorlarına bildiren sunucu yanıtıdır. Site taşıma ve adres değişikliklerinde eski sayfanın görünürlüğünü yeni adrese aktarmanın temel yoludur. Nasıl planlandığını site taşıma rehberimizde anlattık.
XML site haritası
XML site haritası, sitedeki dizine eklenmesi istenen adresleri ve son güncellenme tarihlerini listeleyen, arama motorları için hazırlanmış dosyadır. Site haritası her adresin taranacağı anlamına gelmez ama yeni ve güncellenen sayfaların keşfini hızlandırır. Search Console'a gönderilmesi önerilir.
robots.txt
robots.txt, sitenin kök dizininde bulunan ve arama motoru botlarına hangi bölümleri taramamaları gerektiğini bildiren metin dosyasıdır. Bu dosya taramayı yönetir, dizinden çıkarmayı sağlamaz; bir sayfayı dizin dışında tutmak için noindex kullanılır. Yanlış bir satır tüm sitenin taranmasını engelleyebilir.
hreflang
hreflang, aynı içeriğin farklı dil veya bölge sürümlerini birbirine bağlayan ve arama motorlarına hangi sürümün hangi kullanıcıya gösterileceğini bildiren işarettir. Türkçe ve İngilizce sayfaların karşılıklı olarak birbirini göstermesi gerekir. Eksik veya tek yönlü hreflang, yanlış dil sürümünün gösterilmesine yol açabilir.
Yapılandırılmış veri
Yapılandırılmış veri, sayfadaki bilgilerin (kurum, hizmet, ürün, makale, sık sorulan sorular gibi) arama motorlarının anlayacağı standart bir biçimde işaretlenmesidir. Genellikle Schema.org sözlüğü ve JSON-LD biçimi kullanılır. İşaretlenen bilgi, sayfada görünen bilgiyle tutarlı olmalıdır; ayrıntılar yapılandırılmış veri rehberimizde.
Meta açıklama
Meta açıklama, sayfanın içeriğini özetleyen ve arama sonuçlarında başlığın altında gösterilebilen kısa metindir. Doğrudan bir sıralama sinyali değildir, ancak kullanıcının sonuca tıklama kararını etkiler. Arama motorları bazen bu metin yerine sayfadan başka bir bölüm gösterebilir.
Arama niyeti
Arama niyeti, kullanıcının bir sorguyu yazarken ulaşmak istediği amaçtır: bilgi edinmek, bir siteye gitmek, karşılaştırmak veya satın almak. İçeriğin bu niyete uygun olması, sayfanın o sorgu için değerli kabul edilmesinin ön koşuludur. Hizmet sayfası ve rehber yazı genellikle farklı niyetlere cevap verir.
E-E-A-T
E-E-A-T, Google'ın içerik kalitesini değerlendirme yönergelerinde kullandığı deneyim, uzmanlık, otorite ve güvenilirlik kavramlarının kısaltmasıdır. Tek başına bir sıralama faktörü değil, kaliteli içeriğin özelliklerini tarif eden bir çerçevedir. Yazar ve kurum bilgisinin açık olması, kaynak gösterilmesi ve doğru bilgi bu çerçeveyi destekler.
Üretken arama (GEO)
GEO (üretken arama optimizasyonu)
GEO, yani Generative Engine Optimization, bir markanın ve içeriğinin yapay zekâ destekli yanıt motorları tarafından doğru anlaşılması ve kaynak olarak kullanılabilmesi için yapılan içerik ve teknik çalışmalardır. Klasik SEO'nun üzerine kurulur; açık tanımlar, tutarlı marka bilgisi ve alıntılanabilir içerik yapısı öne çıkar. Ayrıntılar için GEO nedir? yazımızı okuyabilirsiniz.
AEO (yanıt motoru optimizasyonu)
AEO, yani Answer Engine Optimization, içeriğin bir soruya doğrudan ve kısa cevap arayan sistemlerde kullanılabilecek biçimde hazırlanmasıdır. Öne çıkan snippet'ler, sesli asistanlar ve yapay zekâ yanıtları bu sistemlere örnektir. GEO ile büyük ölçüde örtüşür; ikisi de soruya net cevap veren içerik yapısına dayanır.
Yapay zekâ özetleri
Yapay zekâ özetleri, arama motorlarının sonuç sayfasında birden fazla kaynaktan derlenen ve üretken yapay zekâ ile oluşturulan özet cevaplardır. Google bu özellik için ayrı bir işaretleme gerekmediğini, normal SEO uygulamalarının geçerli olduğunu belirtir. Özetlerde kaynak olarak gösterilmek için içeriğin taranabilir, açık ve güvenilir olması gerekir.
Büyük dil modeli (LLM)
Büyük dil modeli, çok büyük metin veri kümeleriyle eğitilen ve metin anlama, özetleme ve üretme görevlerini yerine getirebilen yapay zekâ modelidir. Sohbet asistanları ve yapay zekâ destekli arama özellikleri bu modeller üzerine kuruludur. Modellerin bilgisi eğitim verisine ve gerçek zamanlı arama erişimine bağlıdır.
Varlık (entity)
Varlık, arama motorlarının ve dil modellerinin tekil olarak tanıdığı bir kişi, kurum, ürün, yer veya kavramdır. Bir markanın farklı kaynaklarda aynı ad, aynı tanım ve tutarlı bilgilerle geçmesi, varlık olarak doğru anlaşılmasını kolaylaştırır. Organization yapılandırılmış verisi ve sameAs bağlantıları bu tutarlılığı destekler.
Alıntılanabilir içerik
Alıntılanabilir içerik, bağlamından çıkarıldığında da anlamını koruyan, bir soruyu kısa ve doğru cevaplayan cümle ve paragraflardan oluşan içeriktir. Her bölümün ilk cümlesinde doğrudan cevap vermek, tanım cümleleri kullanmak ve somut bilgi sunmak bu yapının temelidir. Yapay zekâ yanıtları çoğu zaman bu tür bölümleri kaynak olarak kullanır.
llms.txt
llms.txt, bir sitenin önemli sayfalarını ve kısa açıklamalarını dil modelleri için düz metin olarak listeleyen, 2024'te önerilmiş bir dosya biçimidir. Henüz yaygın kabul görmüş bir standart değildir ve arama motorları bunu sıralama sinyali olarak kullandığını açıklamamıştır. Ayrıntılar llms.txt nedir? yazımızda.
Sıfır tıklama araması
Sıfır tıklama araması, kullanıcının cevabı arama sonuç sayfasında veya yapay zekâ yanıtında bulduğu için hiçbir siteye tıklamadığı aramadır. Bu durum, yalnızca tıklama sayısına bakmanın görünürlüğü ölçmeye yetmediğini gösterir. Gösterim, marka aramaları ve dönüşümler birlikte izlenmelidir.
Bilgi grafiği
Bilgi grafiği, arama motorlarının varlıklar ve aralarındaki ilişkiler hakkında tuttuğu yapılandırılmış bilgi tabanıdır. Arama sonuçlarındaki bilgi panelleri bu kaynaktan beslenir. Tutarlı kurum bilgisi ve güvenilir kaynaklarda yer almak, bir markanın bu yapıda doğru temsil edilmesine yardımcı olur.
Performans
Core Web Vitals
Core Web Vitals, Google'ın sayfa deneyimini ölçmek için kullandığı yükleme hızı, etkileşim yanıtı ve görsel kararlılık metrikleridir. Bugün LCP, INP ve CLS olmak üzere üç metrikten oluşur ve gerçek kullanıcı verisinin 75. yüzdeliğine göre değerlendirilir. İyileştirme yöntemlerini Core Web Vitals rehberimizde anlattık.
LCP (Largest Contentful Paint)
LCP, sayfadaki en büyük görünür içerik öğesinin (genellikle ana görsel veya büyük başlık) ekranda görünme süresidir. 2,5 saniye ve altı iyi kabul edilir. Sunucu yanıt süresi, büyük görseller ve geç yüklenen yazı tipleri LCP'yi en çok etkileyen etkenlerdir.
INP (Interaction to Next Paint)
INP, kullanıcının sayfadaki tıklama, dokunma ve klavye etkileşimlerine sayfanın ne kadar hızlı görsel yanıt verdiğini ölçen metriktir. 200 milisaniye ve altı iyi kabul edilir. Mart 2024'te FID metriğinin yerini almıştır ve ağır JavaScript en sık nedenidir.
CLS (Cumulative Layout Shift)
CLS, sayfa yüklenirken içeriğin beklenmedik biçimde kaymasını ölçen görsel kararlılık metriğidir. 0,1 ve altı iyi kabul edilir. Boyutu belirtilmemiş görseller, sonradan eklenen reklam alanları ve yazı tipi değişimleri kaymaya neden olur.
TTFB (Time to First Byte)
TTFB, tarayıcının isteği göndermesinden sunucudan ilk veri baytının gelmesine kadar geçen süredir. Core Web Vitals metriği değildir ama LCP'yi doğrudan etkiler. Yavaş barındırma, önbelleksiz dinamik sayfalar ve ağır veritabanı sorguları TTFB'yi uzatır.
Önbellekleme
Önbellekleme, sık istenen sayfa, dosya veya veritabanı sonuçlarının tekrar üretilmek yerine hazır bir kopyadan sunulmasıdır. Sayfa önbelleği, nesne önbelleği ve tarayıcı önbelleği farklı katmanlarda çalışır. Doğru yapılandırıldığında sunucu yükünü azaltır ve sayfaları hızlandırır.
CDN (içerik dağıtım ağı)
CDN, sitenin statik dosyalarını farklı konumlardaki sunuculardan kullanıcıya en yakın noktadan sunan dağıtım ağıdır. Görsel, stil ve betik dosyalarının daha hızlı yüklenmesini sağlar. Birçok CDN hizmeti güvenlik duvarı ve saldırı koruması da sunar.
Görsel optimizasyonu
Görsel optimizasyonu, görsellerin kaliteyi gözle görülür biçimde düşürmeden dosya boyutunun küçültülmesi ve doğru boyutta sunulmasıdır. WebP ve AVIF gibi modern biçimler, duyarlı görsel boyutları ve ekran dışındaki görsellerin geç yüklenmesi temel yöntemlerdir. Çoğu sitede hız sorunlarının en kolay çözülen kaynağıdır; ayrıntılar için hız ve performans optimizasyonu.
WordPress ve e-ticaret
WordPress
WordPress, web sitesi ve blog oluşturmak için kullanılan açık kaynaklı içerik yönetim sistemidir. Tema ve eklentilerle genişletilebilir ve kurumsal sitelerden e-ticarete kadar geniş bir kullanım alanına sahiptir. Esnekliği, düzenli güncelleme ve bakım sorumluluğunu da beraberinde getirir.
Eklenti
Eklenti, WordPress'e yeni özellik ekleyen bağımsız yazılım paketidir. Form, SEO, önbellek ve ödeme gibi işlevler eklentilerle sağlanır. Her eklenti bakım ve güvenlik sorumluluğu getirdiği için yalnızca gerçekten ihtiyaç duyulanlar kullanılmalıdır.
Tema ve alt tema
Tema, WordPress sitesinin görünümünü ve sayfa şablonlarını belirleyen dosyalar bütünüdür. Alt tema, ana temanın üzerine yapılan özelleştirmeleri ayrı tutarak ana tema güncellendiğinde değişikliklerin kaybolmasını önler. Özel ihtiyaçlar için WordPress tema geliştirme yapılabilir.
WooCommerce
WooCommerce, WordPress'i bir çevrim içi mağazaya dönüştüren açık kaynaklı e-ticaret eklentisidir. Ürün, stok, sepet, ödeme, kargo ve sipariş yönetimini sağlar. Ödeme kuruluşu ve muhasebe entegrasyonları ek eklentiler veya özel geliştirmeyle eklenir.
Sanal POS
Sanal POS, çevrim içi kart ödemelerinin banka veya ödeme kuruluşu üzerinden alınmasını sağlayan ödeme altyapısıdır. E-ticaret sitesine eklenti, API veya ödeme sayfası yönlendirmesiyle bağlanır. Kart bilgilerinin site veritabanında tutulmaması güvenlik açısından temel ilkedir.
Kullanıcı rolleri
Kullanıcı rolleri, bir sistemde kişilerin hangi işlemleri yapabileceğini belirleyen yetki gruplarıdır. WordPress'te Yönetici, Editör, Yazar, Katkıcı ve Abone rolleri bulunur; WooCommerce mağaza yöneticisi rolünü ekler. Her kişiye yalnızca işi için gereken yetkiyi vermek güvenliğin temel kuralıdır.
Hazırlık ortamı (staging)
Hazırlık ortamı, canlı sitenin bir kopyası olan ve değişikliklerin yayına alınmadan önce denendiği test ortamıdır. Güncellemeler, yeni özellikler ve tasarım değişiklikleri burada kontrol edilir. Arama motorlarının bu ortamı dizine eklememesi için parola ile korunması önerilir.
Altyapı ve güvenlik
Barındırma (hosting)
Barındırma, web sitesinin dosyalarının ve veritabanının internete açık bir sunucuda çalıştırılması hizmetidir. Paylaşımlı, sanal sunucu ve yönetilen barındırma gibi türleri vardır. Seçim; sitenin trafiğine, kaynak ihtiyacına ve bakımı kimin yapacağına göre yapılır; hosting ve domain yönetimi sayfamıza bakabilirsiniz.
DNS
DNS, alan adlarını sunucuların IP adreslerine çeviren alan adı sistemidir. Web sitesi, e-posta ve doğrulama kayıtları DNS üzerinden yönetilir. Yanlış bir DNS değişikliği hem siteyi hem e-postayı erişilemez hâle getirebilir.
SSL/TLS sertifikası
SSL/TLS sertifikası, tarayıcı ile sunucu arasındaki bağlantıyı şifreleyerek sitenin HTTPS ile sunulmasını sağlayan dijital sertifikadır. Form ve ödeme bilgilerinin güvenli iletilmesi için zorunludur. Sertifikaların süresi dolmadan yenilenmesi gerekir; çoğu barındırma hizmeti bunu otomatik yapar.
Yedekleme
Yedekleme, sitenin dosyalarının ve veritabanının belirli aralıklarla kopyalanarak ayrı bir yerde saklanmasıdır. Güvenilir bir yedek sunucu dışında tutulur ve geri yüklemesi denenmiştir. Saldırı, hatalı güncelleme veya sunucu arızasında siteyi geri getirmenin tek güvenilir yoludur.
Web uygulama güvenlik duvarı (WAF)
Web uygulama güvenlik duvarı, siteye gelen istekleri inceleyerek bilinen saldırı kalıplarını sunucuya ulaşmadan engelleyen güvenlik katmanıdır. Barındırma, CDN veya eklenti düzeyinde kullanılabilir. Güncellemelerin yerini tutmaz, onlara ek koruma sağlar; WordPress güvenlik kontrol listemize bakabilirsiniz.
İki adımlı doğrulama
İki adımlı doğrulama, hesaba girişte paroladan sonra ikinci bir doğrulama adımı (genellikle bir uygulamanın ürettiği kod) isteyen güvenlik yöntemidir. Parolanın ele geçirildiği durumda bile hesabın açılmasını zorlaştırır. Yönetici hesaplarında kullanılması önerilir.
API
API, iki yazılımın birbiriyle belirlenmiş kurallar üzerinden veri alışverişi yapmasını sağlayan arayüzdür. E-ticaret sitesinin muhasebe, kargo veya ERP sistemiyle bağlantısı genellikle API üzerinden kurulur. Ayrıntılar için API ve sistem entegrasyonu sayfamıza bakabilirsiniz.
KVKK
KVKK, Türkiye'de kişisel verilerin işlenmesini ve korunmasını düzenleyen 6698 sayılı Kişisel Verilerin Korunması Kanunu'dur. İletişim formu, üyelik ve sipariş gibi kişisel veri toplayan sitelerde aydınlatma metni ve uygun güvenlik önlemleri gerekir. Hukuki değerlendirme için bir uzmana danışılmalıdır.
Projenizi birlikte planlayalım.
İhtiyacınızı kısaca anlatın; kapsamı, teslim edilecekleri ve sonraki adımı yazılı olarak netleştirelim.
veya arayın: +90 539 219 79 78